zamknij

Wyniki wyszukiwania

Nan Madol – Wenecja Pacyfiku

Stanowisko Nan Madol znajdujące się na wyspie Pohnpei jest dzisiaj jedną z głównych atrakcji turystycznych tego regionu świata.

Stanowisko Nan Madol znajdujące się na wyspie Pohnpei jest dzisiaj jedną z głównych atrakcji turystycznych tego regionu świata. Ze względu na swoją nietypową konstrukcję jest współcześnie nazywane „Wenecją Pacyfiku”. Jego budowa rozpoczęła się około 1500 lat temu. Miejsce to było domem najważniejszego wodza wyspy, oraz jej religijnym centrum. Wznoszone stopniowo przez kilka stuleci stało się największym zabytkiem architektury przed kolonialnej na Pacyfiku. Badane od końca XIX wieku stało się „dowodem” dla wielu pseudo naukowców i pisarzy fantastów na istnienie niegdyś wielkiego kontynentu „Mu” na wodach Oceanu Spokojnego, który podobnie jak Atlantyda miałby zatonąć. Na szczęście zanim zaczęły powstawać książki z dziedziny fantastyki naukowej, rozpoczęto pierwsze badania archeologiczne tego zadziwiającego kompleksu. Obecnie Nan Madol jest obiektem poznanym w stopniu pozwalającym odtworzyć część jego historii, choć jak dotąd zbadano zaledwie małą część kompleksu.

Geografia

Pohnpei jest największą wyspą archipelagu Karolinów Wschodnich. Jako wyspę wulkaniczną otaczają ją rafy barierowe tworząca duże laguny z kilkoma mniejszymi wyspami (Rainbird 2004: 179). Do jednej z nich (Temwen) przylega Nan Madol. Obszar ten jest zaliczany do strefy tropikalnej, co w połączeniu z obfitymi opadami deszczu (na Pohnpei nawet do 7 500 mm rocznie) jest powodem szybkiego rozwoju roślinności, co nie pozostaje bez znaczenia dla archeologii (Ayres 1979: 598; Terrell 1986: 180-2). Występujące tu lasy mangrowe pokrywają większość powierzchni przybrzeżnych stanowisk takich jak Nan Madol. Obecnie większość kanałów, zwłaszcza tych bliżej wyspy Temwen, oddzielających sztuczne wyspy kompleksu jest wypełniona bagnem. Natomiast same wyspy są porośnięte palmami kokosowymi, drzewami chlebowymi i mangrowymi, oraz inną roślinnością, której korzenie niszczą ich konstrukcję i maskują pierwotny wygląd założenia (About Nan Madol). 

Nan Madol Nan Madol

Nie bez znaczenia dla dalszej części pracy będzie wspomnienie w tym miejscu o dość nietypowym budulcu, z jakiego między innymi wzniesiony został kompleks Nan Madol. Chodzi o bazaltowe kolumny, najczęściej sześcienne w przekroju (choć mogą mieć i więcej boków) dochodzące swą długością nawet do kilkunastu metrów. Formy takie są typowym produktem wulkanizmu i są efektem procesów zachodzących w czasie ostygania lawy .

Historia

Jak mówi legenda Pohnpei powstała w skutek tragicznego rejsu. Trzystu trzydziesto trzy osobową załogę nawiedziła choroba w wyniku, której wielu ludzi zmarło. „Kapitan” rozkazał zatrzymać się i usypać z kamieni stos, na którym miano złożyć zwłoki. Tak też uczyniono, a miejsce to nazwano „na stosie kamieni”(„na kamiennym ołtarzu”) – Pohnpei (Blackburn 1967: 251). Wyspa miałaby zostać zasiedlona w ciągu siedmiu mitycznych podróży. W czasie ostatniej z nich na wyspę dotarli dwaj bracia, Olsipa (Olisihpa) i Olsopa (Olosohpa). Jak podają legendy przybyli oni na Phonpei szukając dogodnego miejsca na zbudowanie ołtarza ku czci boga rolnictwa i urodzaju - Nahnisohn Sahpw. Cztery razy bracia zmieniali miejsce szukając najdogodniejszego. W końcu wznieśli świątynię, a nową siedzibę nazwali Nan Madol (Blackburn 1967: 252). Po śmierci Olsipa, Olsopa stał się pierwszym władcą tego regionu przyjmując tytuł – Sau Deleur (w dosłownym tłumaczeniu - „władca okolicy”), stając się protoplastą dynastii. Wtedy też rozpoczęła się intensywna rozbudowa kompleksu (Goodenough 1986: 553, 563; Rainbird 2004: 188; 1999: 220; Krzak 2001: 442-3; Nan Madol; The Ruins of Nan Madol; Nan Madol, Madolenihmw, Pohnpei).

Próbki pobrane z węgla drzewnego przez archeologa J. S. Athens’a, potwierdzają zasiedlenie Pohnpei już około 1970 – 1470 BP (Rainbird 2004: 88). Jednak inny specjalista, William S. Ayres, badający pozostałości kulturowe na wyspie uważa, że zasiedlenie miało miejsce wcześniej. Jego badania wykazały, że okresem największej aktywności budowlanej na wyspie były lata 850 – 1300 n.e. Należy jednak zaznaczyć, że budowle kompleksu Nan Madol powstawały, przez co najmniej 700 lat. Najstarsze próbki pochodzą ze sztucznej wyspy Wasau, z około 500 n.e., a datowania pochodzące z bardziej oddalonych od brzegu konstrukcji (Nan Douwas) wykazało, że nie mogły one powstać przed 1200 rokiem n.e. Według Ayres’a, zaprzestano rozbudowy Nan Madol około 450 – 350 lat temu, co zdaje się potwierdzać oralna tradycja wyspy wiążąca ten fakt z obaleniem rządów Saudeleurów, którą to historię przybliżę poniżej (Ayres 1979: 598-600; 1990: 187-212; Rainbird 1999: 221; 2004: 183-4, 195; About Nan Madol; Nan Madol, Madolenihmw, Pohnpei). W tym miejscu przedstawię chronologię dziejów Pohnpei zaproponowaną przez Ayres’a (1990: 189; Rainbird 2004: 195-6):

  1. Faza zasiedlenia i adaptacyjno-integracyjna przed 500 p.n.e. – 1 n.e.
    Wycinanie lasów wewnątrz wyspy (udowodnione palinologicznie); Ceramika.
  2. Faza Peinais 1 – 1000 n.e.
    Kamienne platformy mieszkalne; Jamy na owoce drzewa chlebowego; Ceramika (nowe motywy zdobnicze); Pierwsze sztuczne wyspy w Nan Madol z wykorzystaniem bazaltowych kolumn (około 500 – 600 n.e.).
  3. Faza Nan Madol 1000 – 1500 n.e.
    Rozwój i ekspansja Nan Madol (Deleur „empire”); Architektura rezydencjonalno-wodzowska; Nowy typ grobowca (lolong); Zanik ceramiki.
  4. Faza Isohkelekela 1500 – 1826 n.e.
    Upadek dynastii Saudeleurów; Nowy tytuł wodzowski – Nahnmwarki; Kopleksy wodzowskie; Nowe domy zgromadzeń – nahs; Brak ceramiki.
  5. Faza Wczesnych Kontaktów 1826 – 1885 n.e. Kontakt z cywilizacją Zachodu; Nan Madol dalej zamieszkane, ale nie jako „stolica”.
  6. Faza Historyczna 1885 – dzień dzisiejszy
    Dalszy kontakt z cywilizacją Zachodu; Rządy kolonialne.

 
Tak, więc Nan Madol zostało wzniesione przez władców dynastii Saudeleurów rządzących wyspą mniej więcej w latach 1200/1300 – 1450/1500 n.e. Saudeleur posiadał całą ziemię, którą rozdzielał pomiędzy przedstawicieli klasy średniej, ci zaś pomiędzy pospólstwo. Zarówno przedstawiciele klasy średniej jak i zwykli rolnicy byli zobowiązani płacić trybut władcy (Nan Madol, The Ruins of Nan Madol).Najprawdopodobniej Saudeleurowie nie byli jedynymi wodzami zamieszkującymi kompleks. W Nan Madol przetrzymywani byli także pomniejsi wodzowie z całej wyspy, dzięki czemu można ich było lepiej kontrolować (Nan Madol).

Nan Madol Nan Madol

Po rządach Olsopa, wyspą władało jeszcze szesnastu królów z dynastii Saudeleurów. Jak podają legendy, kres ich tyrani położył przybyły z wyspy Kosrae, Isohkelekel, syn śmiertelniczki oraz Nan Zapue (Nahnsapwe) - boga grzmotów i sztormu. Wraz z 333 wojownikami miałby pobić Saudeleurów i ustanowić nową władzę w Nan Madol, a także, jako nowy władca, przyjąć tytuł Nahnmwarki. Isohkelekel podzielił Pohnpei na trzy królestwa, samemu obejmując w posiadanie jedno z nich zwane Madolenihmw. Wzniósł także świątynię ku czci swojego ojca. Nie było w tym przypadku, że stanęła ona na wyspie Pahn Kadira, na której znajdowała się „rezydencja” Saudeleurów. Nowy władca był uważany za osobę „świętą”, dlatego komunikował się tylko z człowiekiem nazywanym Nahnken, który pośredniczył pomiędzy nim a poddanymi. Podobnie jak to miało miejsce w przypadku dynastii Saudeleurów, Nahnmwarki był właścicielem całej ziemi i rozdysponowywał ją pomiędzy tzw. „władców ziemi” ci zaś przekazywali ją pod uprawę zwykłemu ludowi, który w zamian składał trybut w postaci ryb i owoców. Taki zwyczaj trwa do dziś i staje się dobrze widoczny w czasie świąt i pogrzebów ważnych członków współczesnych społeczności wyspy. Po Isohkelekelu Nan Madol miało jeszcze sześciu władców, którzy opuścili swoją rezydencję około 1700 roku. Sam kompleks był zapewne wykorzystywany jeszcze przez krótki okres, poczym całkowicie opuszczony zaczął porastać lasem mangrowym (Ayres 1979: 598; Goodenough 1986: 553, 563; Wikipedia: Saudeleur).

Gdy na wyspę przybyli europejczycy w początkach XIX wieku, Nan Madol było już opuszczone i od jakiegoś czasu nie pełniło już swojej funkcji. Stało się tak najprawdopodobniej w skutek zmniejszenia autorytetu władców, co mogło spowodować braki w dostawach żywności i słodkiej wody do kompleksu (Rainbird 2004: 179-90, 194-5; Krzak 2001: 439-43; About Nan Madol, The Ruins of Nan Madol; Nan Madol, Madolenihmw, Pohnpei).
Plan stanowiska
   
Nan Madol (nahn•ma•tol), nazywane również Nanmatal, w dosłownym tłumaczeniu znaczy tyle, co „miejsce pomiędzy”. Nazwa ta odnosi się do kanałów dzielących poszczególne wyspy kompleksu, dziś w większości porośniętych lasem mangrowym (The Ruins of Nan Madol). Kompleks przylega do wyspy Temwen obecnie połączonej z Pohnpei.
Nan Madol (Fig. 1) składa się z 92 sztucznie utworzonych wysp, które wzniesiono na lagunie zalewanej przez pływy oceanu (Krzak 2001: 439; Budrewicz 2004: 92-4, Rainbird 2004: 181; 1999: 219; Wikipedia: Nan Madol; About Nan Madol). Laguna ta została nazwana Soun Nanleng, co znaczy „Niebiańska laguna” (Krzak 2001: 439, The Ruins of Nan Madol). Budowle ciągną się na przestrzeni 1,5 km z południowego zachodu na północny wschód i 0,5 km z południowego wschodu na północny zachód, co daje około 75 ha powierzchni (Krzak 2001: 439; Nan Madol, Madolenihmw, Pohnpei). Stanowisko Nan Madol jest podzielone na dwa sektory:

Pierwszy kompleks nazywa się Madol Pah i stanowi południowo zachodnią część stanowiska, zajmując 34 wyspy. Tu znajdowały się domy arystokracji i odbywały rytuały. Wyspa Pahn Kadira była rezydencją Saudeleurów, tu znajdowała się również świątynia boga Nan Zapue, a znajdująca się na południe od niej wyspa Kalapeul miałaby być kwaterą legendarnego Isokelekel i jego wojowników po tym jak pokonał on ostatniego z władców dynastii Saudeleurów (Krzak 2001: 440; Mysterious Nan Madol, About Nan Madol).

Nan Madol Nan Madol

Drugi z nich nazywa się Madol Powe i znajduje się w północno wschodniej części kompleksu. W jego skład wchodzi 58 wysp. Zamieszkiwali go kapłani, a sam zespół pełnił funkcje religijno-pogrzebowe. Znajdują się tu takie wyspy jak Peinering, na której sporządzano olej kokosowy, Usennamw gdzie przygotowywano żywność, oraz Dapahu, na której budowano łodzie. Wyspy, które dziś najbardziej rzucają się w oczy to te okolone wysokimi murami. Pełniły one funkcje cmentarne, a największe z nich to: Peinkitel, Nan Douwas, Karian i Lemenkau. Warto tu jednak zaznaczyć, że grobowce są znajdowane na wszystkich wyspach tworzących dłuższą część opisanego poniżej „mola”. Pozostałe wyspy tej części Nan Madol były zamieszkiwane przez kapłanów (Krzak 2001: 440; Mysterious Nan Madol, About Nan Madol). Obydwa zespoły budowli oddziela od morza „mur” utworzony z wysp ciągnących się przez około 465 m z północnego zachodu na południe i około 935 m z południa na północny wschód. W ten sposób utworzono swoistego rodzaju „molo” o długości 1400 m chroniące kompleks przed falami od południa. Wejście dla łodzi od strony morza znajdowało się na wprost największej wyspy Nan Douwas. Miejsce to jest nazywane Przystanią Nahkapw i znajduje się na samej granicy laguny. Trudno nie zauważyć, że sam kształt wyspy Nan Douwas jak i murów odgradzających ją od morza, przypomina falochron i możliwe, że taką właśnie funkcję pełnił. Dalej na północ od Nahkapw ciągną się jeszcze mury oddzielające Nan Madol od morza (około 300 m) . Nie są one jednak tak rozbudowane jak opisane wyżej „molo”. Natomiast od samej północy kompleks pozostaje otwarty.

Według obliczeń w Nan Madol mogło mieszkać nawet do 1000 ludzi. Ponieważ do kompleksu nie dochodziło żadne źródło słodkiej wody, ta musiała pochodzić z zewnątrz. Zarówno wodę jak i żywność dostarczali elitom poddani mieszkający w obrębie kompleksu lub jego bezpośredniej okolicy. Najprawdopodobniej stało się to powodem opuszczenia „miasta” po upadku dynastii Saudeleurów (Krzak 2001: 443; Nan Madol, The Ruins of Nan Madol). Nieodłącznym elementem architektury Nan Madol są grobowce zwane lolong. Można je odnaleźć głównie na wysepkach tworzących wyżej opisane „molo”. Ciągną się one od południowo-zachodniego „narożnika” kompleksu, który stanowi wyspa Pahnwi aż do końca „mola” (falochronu), czyli do wysepki zwanej Karian.
    
Jedną z kilku wysp, na których znajdują się grobowce, a która wzniesiona została w obrębie kompleksu jest Darong. Jest to jedna z największych konstrukcji wzniesionych przez dawnych mieszkańców Nan Madol i jedna z dwóch w obrębie, której znajdował się zbiornik wodny. Nie należy w tym miejscu zapominać o, już wspominanym przeze mnie, największym założeniu architektonicznym kompleksu, czyli, o Nan Douwas. Na wyspie tej znajdują się lolongi Saudeleurów, a także ich następców tytułowanych Nahnmwarki. Jedynym grobowcem znajdującym się poza obrębem „mola” i centrum kompleksu jest lolong z wyspy Peinkitel. Wyspa ta jako jedyna w Nan Madol znajduje się większością swojej powierzchni na stałym lądzie. Jak podają legendy miał tu spocząć legendarny pogromca Saudeleurów – Isohkelekel. Nie wiadomo dokładnie, czemu został pochowany w „odosobnieniu”. Obecnie znane są dwie teorie: Pierwsza zakłada, że grób znajdujący się w połowie na brzegu a w połowie na lądzie symbolizuje zamorskie pochodzenie Isohkelekela. Według drugiej Isohkelekel pochodził z Pohnpei, a takie położenie jego grobu symbolizuje ponowną unifikację władzy z wyspą (Rainbird 2004: 187-9).

Nan Madol Nan Madol

Poza obrębem stanowiska, w nieznacznej od niego odległości znajdują się także inne sztucznie utworzone wyspy. Do takich „sąsiednich” wysp zaliczyć można: Nahnningi, Mall i Nakapw. Dwie pierwsze znajdują się około 680 m na południe od Nan Madol w nieznacznej odległości od siebie. Trzecia, znajdująca się poza laguną około 800 m na wschód, jest w zasadzie naturalną wysepką. Można na niej odnaleźć założenia, które podobnie jak w dwóch pierwszych przypadkach, konstrukcyjnie i technicznie nie odbiegają od budowli głównego kompleksu (About Nan Madol).
Sztuczne wyspy
   
Większość wysp jest wzniesiona na planie prostokąta, którego osi są zorientowane jedna na południowy zachód a druga na północny wschód. Platformy pod domy mieszkalne są najczęściej zorientowanie ortogonalnie w stosunku do osi wyspy. Domy miały konstrukcję słupową i kryte były strzechą. Wejścia znajdowały się na jednym z krótszych boków pod szczytem dachu. Najprawdopodobniej starano się je umieszczać od strony północno wschodniej tak, aby do wnętrza chaty dostawała się najsilniejsza bryza (About Nan Madol).

Same wyspy konstruowano z bazaltowych bloków, kolumn i koralowego żwiru, choć stosowano także płyty z koralu i inne formy oraz rodzaje kamienia. Ściany wznoszono tworząc masywną podstawę („fundament”) z dużych, nieobrobionych bloków bazaltu, pomiędzy którymi i na których układano mniejsze kamienie i pryzmy bazaltu. Gdy taka podstawa została wypoziomowana układano na niej bazaltowe kolumny we wzór nazywany przez średniowiecznych murarzy „kowadłem i wozem” (headers and stretchers) , pomiędzy powstałe w ten sposób ściany wsypywano pokruszony koral tworząc wyspę. Należy tu jednak zaznaczyć, że nie wszystkie wyspy kompleksu mają bazę otoczoną murem, niektóre zostały po prostu usypane z koralowego żwiru (Pahnkatau, Sapwengei, Sapwolos. Sapwenpwe i Sapwuhtik ), choć niewykluczone, że mury zostały kiedyś rozebrane a budulec użyty powtórnie. Większość wysp została otoczona murem odgradzającym wnętrze wyspy od reszty stanowiska. Miało to zapewnić prywatność, a w przypadku miejsc o znaczeniu religijnym wydzielić sferę sacrum (About Nan Madol).

Stanowisko Nan Madol jest niewątpliwie największym zabytkiem architektury przed kolonialnej na Pacyfiku. Mimo wielu ekspedycji naukowych zapoczątkowanych już w XIX wieku skrywa przed archeologami jeszcze wiele tajemnic. Większość ze sztucznych wysp jest wciąż pokryta gęstym lasem, nieustannie niszczącym ich architekturę (Ayres 1979: 598). Niestety usuwanie wszystkich roślin porastających wyspy kompleksu zdaje się być syzyfową pracą. Wyspa Pahn Kadira została całkowicie oczyszczona w czasie kampanii z 1981 roku, dzisiaj znów pokryła ją dżungla. Brak działań celem, których miałoby być oczyszczenie stanowiska, wynika również z niechęci miejscowej ludności, która wierzy, że w drzewach porastających Nan Madol „żyją” duchy jego dawnych mieszkańców (About Nan Madol). Tak, więc na skutek utrudnień w pracy spowodowanych ciągłą walką z fauną, stanowisko nazywane „Wenecją Pacyfiku” jeszcze przez długi czas pozostanie nie w pełni zbadane. Wyżej opisane przeze mnie wyspy są tymi, które ze względu na swoją wyróżniającą się architekturę, zostały przebadane jako pierwsze i stanowią obecnie główną atrakcję dla ludzi, którzy zdołali dotrzeć w to odległe miejsce.

Bibliografia [+]

Ayres W. S.
1979    Archaelogical Survey in Micronesia
 Current Anthropology, Vol. 20, No. 3: 598-600
1990    Pohnpei’s position in eastern Micronesian prehistory. In R. L. Hunter-Anderson (ed.) Recent Advances in Micronesian Archaeology. Micronesica Supplement 2: 187-212
Blackburn T.
1967    Some Examples of Ponapean Folklore
The Journal of American Folklore, Vol. 80, No. 317: 247-254
Budrewicz O.
2004    Druga strona Księżyca: Przygoda na wyspach Pacyfiku. Warszawa
Goodenough W. H.
1986    Sky World and This World: The Place of Kachaw in Micronesian Cosmology
American Anthropologist, New Series, Vol. 88, No. 3: 551-568
Krzak Z.
2001    Megality świata. Wroacław
Rainbird P.
1999    Entangled Biographies: Western Pacific Ceramics and the Tombs of Pohnpei
World Archaeology. Vol.31, No. 2: 214-224. The Cultural Biography of Objects
2004    The Archaeology of Micronesia. Cambridge
Terrell J.
1986    Prehistory in the Pacific Islands. Cambridge

2007    Mysterious Nan Madol, Pohnpei,         www.janeresture.com
About Nan Madol,                 www.janeresture.com
The Ruins of Nan Madol (nahn•ma•tol),     www.pohnpeiheaven.com
Nan Madol,                     www.metmuseum.org
Nan Madol, Madolenihmw, Pohnpei,    www.uoregon.edu.com











 

Maciej Marciniak

Doktorant na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Absolwent archeologii na Uniwersytecie Warszawskim i archeolog podwodny.
Uczestnik wielu misji archeologicznych w Polsce, Bułgarii, Czarnogórze, Kuwejcie, Peru, Rosji, Ukrainie i na Cyprze.
Zainteresowany ikonografią i szeroko rozumianą dyfuzją kulturową. Ponadto kulturami Oceanii, armią rzymską i nomadami Wielkiego Stepu.

Zostaw komentarz

imię i nazwisko (wymagane)
e-mail (wymagane)
www
  
Chcesz być na bieżąco?
Bosra - piękne rzymskie ruiny

liczba zdjęć: 40 

Palmira

liczba zdjęć: 41 

Oporów - zamek biskupi

liczba zdjęć: 17 

więcej galerii...
 
Archeolog.pl Edukacyjny serwis poświęcony tematyce archeologii Polski i świata archeologia polski, archeologia podwodna, archeologia lotnicza, archeologia nieinwazyjna, archeologia doświadczalna, fotografia archeologiczna, fotoarcheo, zdjęcia w archeologii, odkrycia archeologiczne, archeologia studia, archeologia kierunek, egiptologia, rzym, średniowiecze, prahistoria, antropologia, chronologia, archiwistyka, wykopaliska, powierzchniówki, zabytki, historia, atrefakty Nadzór Archeologiczny, Kompleksowe Uslugi Archeologiczne, Archeolog Archeologia Warszawa, Archeologia Kraków, Archeologia Toruń, Archeologia Poznań, Archeologia gdańsk, Archeologia wrocław Archeolog.pl, Fotoarcheo.pl forumarcheologiczne.pl